Phổ biến kiến thức

Thuốc kháng sinh

(11/12/2016)

Kháng sinh nằm trong số những thuốc hay được kê đơn nhất. Kháng sinh chữa khỏi bệnh nhờ khả năng tiêu diệt vi khuẩn. Kháng sinh đầu tiên là pê-ni-xi-lin (penicillin) được phát hiện tình cờ khi nuôi cấy nấm mốc. Hiện nay, đã có hơn 100 thuốc kháng sinh thuộc các thế hệ khác nhau nằm trong 7 nhóm kháng sinh chính thường được các bác sĩ sử dụng để chữa trị từ những khó chịu nhỏ cho đến những bệnh nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng.

Mặc dù kháng sinh là thuốc điều trị hiệu quả nhiều loại bệnh nhiễm trùng, song điều rất quan trọng cần nhớ là kháng sinh chỉ có tác dụng với nhiễm vi khuẩn, và hoàn toàn vô dụng trong trường hợp nhiễm virus (ví dụ như trong bệnh cảm lạnh thông thường) và nhiễm nấm (như hắc lào). Bác sĩ sẽ quyết định liệu kháng sinh có phù hợp với bệnh của bạn hay không.

Hầu hết các kháng sinh có 2 tên gọi, tên thương mại (hay tên biệt dược) do nhà sản xuất đặt và tên gốc được đặt dựa trên cấu trúc hóa học hoặc nhóm hóa chất của kháng sinh. Tên thương mại được viết bằng chữa in hoa, còn tên gốc được viết bằng chữ thường.

Mỗi kháng sinh chỉ có hiệu quả chống lại một số loại nhiễm khuẩn nhất định, và một người khi bị dị ứng với một kháng sinh trong nhóm thì có thể bị dị ứng với những kháng sinh khác thuộc cùng nhóm đó, ví dụ như dị ứng với pê-ni-xi-lin (penicillin) sẽ rất có thể dị ứng với a-mốc-xi-xi-lin (amoxicillin).

Trong hầu hết các trường hợp sử dụng kháng sinh, bác sĩ phải chọn kháng sinh dựa trên nguyên nhân nhiễm khuẩn nhiều khả năng xảy ra nhất. Ví dụ, nếu bạn bị đau tai, bác sỹ sẽ biết rằng những loại vi khuẩn nào thường gây viêm tai, và sẽ chọn kháng sinh có tác dụng tốt nhất chống lại những vi khuẩn đó. Một ví dụ khác, một vài loại vi khuẩn gây ra tới 90% số trường hợp viêm phổi ở người trước đó vốn khỏe mạnh. Nếu bạn có chẩn đoán bị viêm phổi, bác sĩ sẽ chọn loại kháng sinh tiêu diệt những vi khuẩn này.

Nhiều yếu tố khác có thể được xem xét khi chọn kháng sinh, như giá thuốc, cách dùng và những tác dụng phụ hay gặp. Mô hình bệnh nhiễm trùng trong cộng đồng nơi bạn sống cũng sẽ được cân nhắc.

Trong một số trường hợp, xét nghiệm có thể giúp chọn kháng sinh. Những kỹ thuật đặc biệt như nhuộm gờ-ram (Gram) giúp xác định rõ hơn loài vi khuẩn gây bệnh. Vi khuẩn cũng có thể được nuôi cấy để kiểm tra độ nhạy cảm của chúng với kháng sinh. Kết quả của xét nghiệm này, được gọi là kháng sinh đồ, là một danh sách những kháng sinh tiêu diệt được một loại vi khuẩn cụ thể. Có thể dùng danh sách này để kiểm tra lại xem bạn đã sử dụng đúng loại kháng sinh hay chưa.

Chỉ có bác sĩ mới có thể lựa chọn nhóm kháng sinh và kháng sinh tốt nhất trong nhóm đó cho thật phù hợp với nhu cầu của riêng cá nhân bạn.

Tác dụng phụ

  • Thuốc kháng sinh có thể có những tác dụng phụ. Một số tác dụng phụ hay gặp hơn bao gồm:
    • Đi ngoài phân lỏng hoặc tiêu chảy
    • Kích ứng dạ dày nhẹ
  • Bạn nên báo cho bác sĩ nếu gặp phải những tác dụng phụ sau:
    • Nôn mửa
    • Đi ngoài phân toàn nước và đau bụng dữ dội
    • Phản ứng dị ứng (khó thở, phát ban, sưng môi, mặt hoặc lưỡi, choáng ngất)
    • Ngứa hoặc ra khí hư âm đạo
    • Những mảng trắng trên lưỡi

Dị ứng kháng sinh

Một số người bị dị ứng với một vài loại kháng sinh, hay gặp nhất là pê-ni-xi-lin (penicillin). Nếu bạn nghi ngờ về khả năng bị dị ứng, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc

Những vấn đề hiện nay trong sử dụng kháng sinh

Một trong những mối lo ngại trước nhất trong y học hiện đại là vấn đề kháng kháng sinh. Nói một cách đơn giản là nếu kháng sinh được dùng trong một thời gian đủ dài, thì sẽ xuất hiện loại vi khuẩn không bị tiêu diệt bởi kháng sinh. Vi khuẩn kháng kháng sinh có thể gây ra những nhiễm trùng đe dọa tính mạng mà kháng sinh không điều trị được.

Có nhiều lý do khiến vi khuẩn kháng kháng sinh phát triển. Một trong những lý do quan trọng nhất là tình trạng lạm dụng kháng sinh, bao gồm việc sử dụng kháng sinh tràn lan để điều trị cảm lạnh hoặc cúm. Mặc dù kháng sinh không có tác dụng với virus, nhưng nhiều người khi đi khám bệnh lại muốn được bác sĩ kê đơn thuốc kháng sinh. Cảm lạnh gây ra những triệu chứng rất khó chịu, song kháng sinh chẳng thể chữa khỏi bệnh, cũng như không thay đổi được diễn biến của bệnh. Mỗi người chúng ta có thể giúp làm giảm sự phát triển của vi khuẩn kháng kháng sinh bằng cách đừng đề nghị bác sĩ kê đơn thuốc kháng sinh để điều trị cảm lạnh hoặc cúm.

Ngày cập nhật cuối cùng: 11/12/2016